Υποθέσεις και Δεδομένα της Πατριαρχίας του 2016

Ο κόσμος μοιάζει να νοσταλγεί και να ρομαντικοποιεί το 2016 τελευταία με το τρεντ που ξεκίνησε στο TikTok, μια εποχή που τώρα μοιάζει πιο απλή. Αυτό όμως που συχνά μένει εκτός δημόσιας αφήγησης, πίσω από τα trends και την επιλεκτική μνήμη, είναι όσα συνέβαιναν πίσω από κλειστές πόρτες και έξω από το πλαίσιο του «αξιομνημόνευτου».

Η αναφορά στη βία πριν από 10 χρόνια δεν γίνεται για να αποδείξει ότι «προχωρήσαμε», αλλά για να θυμίσει πόσο πρόσφατα είναι όσα σήμερα κάποιοι ακόμη προσπαθούν να παρουσιάσουν ως υπερβολές και ως τρόπο να μας πείσουν ότι έχουμε περισσότερη ελευθερία από ότι συζητάμε.

Το 2016, 1 στους 4 στην Ελλάδα γνώριζε κάποιο περιστατικό βίας κατά γυναίκας στο περιβάλλον του, ενώ 1 στους 13 γνώριζε παιδί που βίωσε κακοποίηση μέσα στην οικογένεια. Αυτά τα νούμερα δεν περιγράφουν κάτι αόριστο. Περιγράφουν σπίτια, οικογένειες, γυναίκες, μητέρες. Περιγράφουν τη ζωή μου.

Για μένα, το 2016 ήταν μια περίοδος επιβίωσης. Η μνήμη αυτών των χρόνων είναι θολωμένη από την κατάθλιψη. Η μητέρα μου που με κακοποιούσε, μεγάλωσε και εκείνη σε ένα περιβάλλον όπου οι δικοί της γονείς την κακοποιούσαν, σωματικά και ψυχικά. Η βία αυτή δεν εμφανίστηκε· κληροδοτήθηκε. Δεν εργαζόταν, έπαιρνε τον δικό μου ανήλικο μισθό για να καλυφθούν τα βασικά έξοδα με αποτέλεσμα να μην έχω εύκολο τρόπο να φύγω, μου απαγόρευε συχνά να βγω από το σπίτι και με τόση απομόνωση δεν μπορούσα να κρατήσω φιλίες ή σχέσεις και να εξερευνήσω το τι θα πει κοινωνική ζωή. Το ψυγείο ήταν άδειο και πεινούσα. Ο χώρος μας ήταν φτωχός υλικά (με κρεβάτι, καρέκλες και ένα τραπέζι), αλλά φτωχός και συναισθηματικά. Το σπίτι μας ήταν ένα από εκείνα που δεν καταγράφονται ως υποθέσεις, αλλά χάνονται στα στατιστικά.

Αυτό κάνει η πατριαρχία: δεν καταστρέφει μόνο ζωές μεμονωμένα, αλλά δημιουργεί συνθήκες όπου το τραύμα αναπαράγεται. Γυναίκες που δεν προστατεύτηκαν ποτέ, παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στον φόβο, οικογένειες που λειτουργούν χωρίς στήριξη, χωρίς θεσμούς, χωρίς διέξοδο. Και όταν 10 χρόνια μετά, μιλάμε για υπερβολές, μιλάμε ουσιαστικά για την άρνηση να δούμε πόσο κανονικοποιημένη ήταν και παραμένει να είναι αυτή η βία.

Γιατί να σε ενδιαφέρει τι έγινε πριν 10 χρόνια;

Αυτές οι υποθέσεις και τα στατιστικά δεδομένα δεν ανήκουν στο «παρελθόν», αλλά αποτυπώνουν ένα σύστημα βίας που τότε λειτουργούσε κανονικά και συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι σήμερα. Γι’ αυτό και ο αγώνας του φεμινισμού δεν έχει τελειώσει. Η μνήμη είναι πολιτική πράξη. Όταν η ιστορία ξεχνιέται, επαναλαμβάνεται με τα ίδια μοτίβα βίας, τις ίδιες δικαιολογίες και τους ίδιους μηχανισμούς καταπίεσης. Χωρίς μνήμη, χάνουμε τη δυνατότητα να αποδώσουμε ευθύνες και να διεκδικήσουμε αλλαγή.  Η λήθη δεν είναι ουδέτερη. Είναι συνενοχή.

Παρακάτω είναι μερικές υποθέσεις και δεδομένα της πατριαρχίας του 2016, για να μην ξεχνάμε!

Στατιστικά Δεδομένα Ενδοοικογενειακής Βίας

• Από τους δραστές που διώχθηκαν για ενδοοικογενειακή βία, το 86,2% ήταν άνδρες

• Από τις καταδίκες για ενδοοικογενειακή βία, το 92,8% αφορούσε άνδρες

• Από τις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας εκείνης της περιόδου, 66,3% των θυμάτων ήταν γυναίκες

• Οι καταγεγραμμένες περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας ήταν περίπου 3.838

Υπόθεση Εκδικητικής Πορνογραφίας

Λίνα Κοεμτζή

Η 22χρονη φοιτήτρια Λίνα Κοεμτζή (γνωστή και ως Γαλήνη) βρέθηκε νεκρή από πτώση στον 9ο όροφο των φοιτητικών εστιών του ΑΠΘ. Το γεγονός κατεγράφη ως αυτοκτονία μετά από δημοσίευση προσωπικών φωτογραφιών και βίντεο της στο διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεσή της. 

Η Λίνα είχε ποζάρει ημίγυμνη για ένα φίλο της φωτογράφο στα Γιαννιτσά, ο οποίος της είχε υποσχεθεί ότι θα τη βοηθήσει να γίνει μοντέλο και οι φωτογραφίες της θα μείνουν στο αρχείο του. Μετά από λίγο καιρό διέρρευσαν στην κλειστή κοινωνία των Γιαννιτσών. Η Λίνα δέχτηκε εκβιασμούς, χλευασμό και δημόσια διαπόμπευση.

Στατιστικά Δεδομένα Γυναικοκτονίας

• Το 2016 δολοφονήθηκαν από άνδρες συνολικά 21 γυναίκες στην Ελλάδα, εκ των οποίων 11 σε ενδοοικογενειακό πλαίσιο από σύζηγο ή συγγενή

• Ο όρος “γυναικοκτονία” δεν είχε ακόμη μπει σε δημόσια συζήτηση και αυτές οι υποθέσεις δεν ξεχωρίζονταν από άλλες δολοφονίες. Δεν υπήρχε επίσημη νομοθετική αναγνώριση του όρου (όπως και σήμερα)

  
  

Υπόθεση Λένας Μαυρομάτη

Ο 34χρονος εν διαστάσει σύζυγος της 41χρονης Λέλας Μαυρομάτη, Λέσι Τζέιμς, την δολοφόνησε με επτά μαχαιριές μπροστά στο μεγαλύτερο γιο τους (6 ετών) την παραμονή των Θεοφανείων. Αμέσως μετά απήγαγε τον 4χρονο γιο τους Φοίβο και εξαφανίστηκε προς τα βουνά ώστε να αποφύγει τη σύλληψή του. Ο 4χρονος γιος βρέθηκε σώος έπειτα από 18 ημέρες. 

Το κατηγορητήριο τον βάρυνε για ανθρωποκτονία σε ήρεμη ψυχική κατάσταση και έκθεση ανηλίκου σε κίνδυνο. Το Μικτό Ορκωτό Εφετείο Θεσσαλονίκης τον καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη.

Υπόθεση Ανθή Λινάρδου

Ο 40χρονος σύζυγός της 37χρονης Ανθής Λινάρδου, Τάσος Τσιουχάρας, τη στραγγάλισε σε καβγά μέσα στο σπίτι με τα τρία μικρά παιδιά τους παρόντα. Επειδή εκείνη ήθελε διαζύγιο, ο γυναικοκτόνος υποστήριξε στο δικαστήριο ότι «θώλωσε» και επιχείρησε να κρύψει το έγκλημά του θάβοντας τη σορό σε χωράφι κοντά στο χωριό. 

Τον Σεπτέμβριο του 2016 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη (και 1 επιπλέον χρόνο για ασέβεια νεκρού). Στην έφεση (Φεβρουάριος 2025) το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο Κοζάνης επικύρωσε την ποινή της ισόβιας φυλάκισης χωρίς αναγνώριση ελαφρυντικών.

Υπόθεση Έφη Τσιχλάκη

Ο Κώστας Λεμενιτάκης, πρώην σωματοφύλακας και πρώην υποψήφιος βουλευτής με τη ΧΑ, δολοφόνησε τη 47χρονη σύζηγό του Έφη Τσιχλάκη. Βρέθηκε νεκρή με πυροβολισμό στο αριστερό κεφάλι, ενώ ήταν δεξιόχειρας και εκείνος ισχυρίστηκε ότι ήταν αυτοκτονία. Στο πρώτο δικαστήριο κρίθηκε αθώος λόγω αμφιβολιών. Το Εφετείο Κρήτης τον καταδίκασε για ανθρωποκτονία, αναγνώρισε ελαφρυντικό και μείωσε την ποινή στα 8 χρόνια, αφήνοντάς τον προσωρινά ελεύθερο. Ο Άρειος Πάγος ανέτρεψε το ελαφρυντικό και το Εφετείο επέβαλε 15 χρόνια κάθειρξη το 2025. Μέχρι την τελική ποινή πέρασαν σχεδόν 9 χρόνια. 

Στατιστικά Δεδομένα Παιδικής Κακοποίησης

• Η Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056, κατέγραψε 835 καταγγελίες κακοποίησης παιδιών που αφορούσαν 1.624 παιδιά συνολικά: 756 (46.5%) αγόρια, 715 (44%) κορίτσια, 153 (9.5%) παιδιά για τα οποία δεν ήταν γνωστό το φύλο ή ήταν μη τεκμηριωμένο

•  Το 51,5% των παιδιών υπέστη παραμέληση ή εγκατάλειψη. Η δεύτερη πιο κοινή κατηγορία κακοποίησης ήταν η σωματική βία στο 30%

• Το 38% ήταν ηλικίας 0–6 ετών. Τα περισσότερα από τα καταγεγραμμένα περιστατικά όμως αφορούσαν παιδιά ηλικίας 7–12 ετών

• Το 92,5% των θυτών ήταν οι γονείς (είτε και οι δύο είτε ένας από τους δύο), αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό σεξουαλικής κακοποίησης ήταν από πατέρα ή άλλο άντρα συγγενή, φροντιστή ή κηδεμόνα

•  Σημειώθηκαν περίπου 106 περιστατικά αποπλάνησης ανηλίκων και 64 περιστατικά βιασμού σε ανηλίκους που διερευνήθηκαν από την Αστυνομία

Παιδική Κακοποίηση στο Άργος

Ένας 12χρονος πήγε για διακοπές στο Άργος με τον πατέρα του (ο οποίος ζούσε εκεί με τον σύντροφό του). Οι γονείς του ήταν σε διάσταση και το παιδί ζούσε με τη μητέρα του στην Αθήνα. Ο πατέρας και ο σύντροφός του κατηγορήθηκαν ότι ασέλγησαν επανειλημμένα στο παιδί, το οποίο είχε σοβαρή νοητική αναπηρία. Ο 37χρονος σύντροφος κρίθηκε προφυλακιστέος και οδηγήθηκε σε σωφρονιστικό κατάστημα έως τη δίκη. Ο πατέρας αφέθηκε ελεύθερος με περιοριστικούς όρους: να μην πλησιάζει σχολεία και παιδικές χαρές, να μην έχει καμία επαφή με το παιδί, να παρουσιάζεται τρεις φορές τον μήνα στην Αστυνομία και να μην ταξιδεύει εκτός Ελλάδας.

Κουλτούρα του Βιασμού

Μετά από έρευνα της Κομισιόν, καταγράφηκε ότι 32% των Ελλήνων δικαιολογούν τον βιασμό υπό τις παρακάτω συνθήκες:

→ Αν έχεις καταναλώσει αλκοόλ ή ναρκωτικά

→ Αν πας στο σπίτι με κάποιον (πχ μετά από πάρτι)

→ Αν φοράς προκλητικά, αποκαλυπτικά ή σέξι ρούχα

→ Αν δεν λες ξεκάθαρα όχι ή δεν αντιστέκεσαι

→ Αν έχει προηγηθεί φλερτ

→ Αν έχεις πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους

→ Αν περπατάς μόνη το βράδυ

→ Αν ο δράστης δεν συνειδητοποιεί τι κάνει

→ Αν ο δράστης μετανιώνει για την πράξη του

Μέσα από την τότε εκπομπή του, ο δημοσιογράφος Θέμος Αναστασιάδης έκανε ένα άκρως ρατσιστικό, ξενοφοβικό και βιολογιστικό σχόλιο σχετικά με τον βιασμό: “Στην Ινδία έχουν συμβεί τρομακτικά περιστατικά με γυναίκες που μαζικά τις βιάζουνε και είναι μέσα, δυστυχώς, στο DNA αυτού του…, όχι όλων, αυτού του κόσμου. Εσύ θες να είναι δίπλα σου αυτό και να ζεις με αυτό;”

Το σχόλιο αυτό χρησιμοποιεί τη βιολογία για να κανονικοποιήσει σεξιστικές και βίαιες συμπεριφορές, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να γενικεύσει έναν ολόκληρο λαό με βάση ακραία περιστατικά, ενισχύοντας μύθους για την “αναπόφευκτη” βία.

Υπόθεση Βιασμού Γεωργίας Μπίκα

Η 24χρονη Γεωργία Μπίκα, κατήγγειλε ότι την βίασαν παραμονή της Πρωτοχρονιάς σε πολυτελές ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης. Η Γεωργία αποφάσισε να κοιμηθεί σε ξενοδοχείο μετά από πάρτι και ξύπνησε σε διαφορετικό δωμάτιο, με σηκωμένο φόρεμα, ρούχα ανδρικά και δικά της πεταμένα, ένα χάπι ενισχυτικό στυτικής λειτουργίας στο τραπέζι και υπόνοιες ότι μπορεί να της είχαν χορηγηθεί ουσίες χωρίς τη θέλησή της. 

Τουλάχιστον μία άλλη γυναίκα κατήγγειλε ότι έπεσε θύμα σε ανάλογη υπόθεση παρόμοιου προσώπου, για περιστατικό που φέρεται να έγινε το 2016. Μέχρι σήμερα η υπόθεση δεν έχει βγει στο φως της δικαιοσύνης.

Και αυτά είναι μόνο οι υποθέσεις και τα δεδομένα που μπόρεσαν να φτάσουν στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Υπάρχουν τόσες ακόμη που δεν